Chưa bảo vệ và phát huy hết giá trị bảo vật quốc gia

 

140 trong tổng số 164 bảo vật quốc gia (BVQG) hiện đang được lưu giữ, bảo quản, trưng bày trong hệ thống bảo tàng trên cả nước; số còn lại nằm ở các khu di tích và cơ sở tôn giáo. Song, ngoại trừ bốn bảo tàng hàng đầu: Lịch sử quốc gia, Mỹ thuật Việt Nam, Lịch sử TP Hồ Chí Minh và Nghệ thuật điêu khắc Chăm Ðà Nẵng thì tại các bảo tàng địa phương và trong các khu di tích, điều kiện bảo quản khó khăn hơn; việc trưng bày cũng như phát huy giá trị các BVQG còn chưa tương xứng với giá trị của các bảo vật.

Bảo vật cất “trong nhà” vẫn chưa yên tâm

Hiện nay, trong hệ thống bảo tàng thì Bảo tàng Lịch sử quốc gia (LSQG) và Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (MTVN) có phòng chuyên môn độc lập, chuyên trách về bảo quản hiện vật. Ðây cũng là hai đơn vị đứng đầu ngành bảo tàng Việt Nam về công tác bảo quản hiện vật.

Tuy nhiên, tháng 4-2019 vừa qua, sự việc BVQG tranh sơn mài “Vườn xuân Trung Nam Bắc” của danh họa Nguyễn Gia Trí, lưu giữ ở Bảo tàng Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh bị hư hại không thể khôi phục nguyên trạng, do vệ sinh không đúng cách đã khiến giới chuyên môn và dư luận không còn yên tâm với công tác bảo quản BVQG của hệ thống bảo tàng, bởi ngay cả khi được lưu giữ trong bảo tàng hạng I thì BVQG vẫn có thể bị tổn hại do yếu tố con người. Gần như ngay lập tức, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phải ra văn bản “Về việc tăng cường công tác bảo vệ, bảo quản và phát huy giá trị của BVQG”, trong đó yêu cầu: xây dựng, hoàn thiện và kịp thời triển khai phương án bảo vệ đặc biệt đối với từng BVQG để bảo đảm tuyệt đối an toàn cho các bảo vật; ưu tiên đầu tư kinh phí cho việc cải tạo, nâng cấp công trình và hạ tầng kỹ thuật kho bảo quản, khu vực trưng bày của bảo tàng và khu vực thuộc di tích để bảo đảm BVQG được đặt trong chế độ bảo quản đặc biệt.

Văn bản của Bộ rất kịp thời, thế nhưng giờ đây các bảo tàng lại đối mặt với thách thức về đầu tư cho công tác bảo quản hiện vật; còn dư luận thì đặt ra vấn đề phải ứng xử đúng tầm với những báu vật có một không hai của đất nước.

TS Nguyễn Văn Cường, Giám đốc Bảo tàng LSQG cho biết: Bảo tàng hiện đang lưu giữ 20 BVQG với những loại hình, chất liệu và niên đại khác nhau. Tùy theo chất liệu và hiện trạng cụ thể của từng hiện vật, việc bảo quản được thực hiện theo đúng các nguyên tắc bảo quản hiện vật bảo tàng. Từ nhiều năm qua, Bảo tàng LSQG đã có một đội ngũ cán bộ bảo quản chuyên trách, chuyên nghiệp có tay nghề cao để đáp ứng nhiệm vụ này… Song Bảo tàng LSQG cũng đang phải đối diện với không ít thách thức dẫn đến sự xuống cấp của BVQG, như: tác động của thời tiết, khí hậu, hệ thống trang thiết bị chưa đạt chuẩn…

Theo các chuyên gia bảo quản, với chất liệu giấy, bên cạnh điều kiện về độ ẩm, nhiệt độ, phải hạn chế đến mức thấp nhất thời gian chiếu sáng cũng như sử dụng các nguồn sáng (ánh sáng tự nhiên, các loại đèn có hàm lượng tia tử ngoại cao) tiếp xúc với hiện vật. Ðối với những BVQG đang trưng bày ngoài trời (như bia Nam Giao, bia Võ Cạnh), Bảo tàng LSQG đã làm mái che bằng kính và áp dụng các biện pháp bảo quản khoa học để giảm rong rêu và độ mài mòn. Do mức đầu tư kinh phí có hạn, nên công tác kiểm soát môi trường kho lưu giữ hiện vật còn gặp nhiều khó khăn để đạt được các thông số kỹ thuật theo yêu cầu. Hiện nay hệ thống điều hòa không khí trung tâm, máy hút ẩm của bảo tàng đã cũ, không đủ công suất để kiểm soát môi trường theo tiêu chuẩn của nghiệp vụ bảo tàng.

Bảo tàng MTVN hiện lưu giữ chín BVQG, trong đó có các tác phẩm quý như “Hai thiếu nữ và em bé” (của danh họa Tô Ngọc Vân), “Em Thúy” (Trần Văn Cẩn), “Kết nạp Ðảng ở Ðiện Biên Phủ” (Nguyễn Sáng), “Bình phong” (Nguyễn Gia Trí), “Bác Hồ ở chiến khu Việt Bắc” (Dương Bích Liên), sơn mài “Gióng” (Nguyễn Tư Nghiêm)… Bảo tàng hiện có điều kiện bảo quản thuộc hàng tốt nhất trong hệ thống bảo tàng cả nước, với hệ thống điều hòa không khí, hút ẩm và thông gió lắp đặt để tạo môi trường ổn định. Nhưng dù là bảo tàng hàng đầu của đất nước, thì khó khăn lớn nhất vẫn là đầu tư cho công tác bảo quản hiện vật; và việc bảo quản BVQG so với những hiện vật, cổ vật khác tại bảo tàng hiện chưa có nhiều thay đổi. Ở không gian trưng bày của Bảo tàng MTVN, thỉnh thoảng ở bên cạnh bảng chỉ dẫn một hiện vật vắng trên kệ là thông báo “Hiện vật đang được đưa đi tu sửa”. Chính bức tranh “Em Thúy” đã từng phải tu sửa, phục chế dưới sự giúp đỡ của chuyên gia nước ngoài trước khi được công nhận là BVQG.

Như vậy, việc bảo quản BVQG vẫn luôn là một thách thức ngay cả với những bảo tàng hàng đầu của quốc gia. Còn với các bảo tàng địa phương đang lưu giữ BVQG, hầu hết cơ sở vật chất đơn sơ, nghèo nàn… thì hầu như chưa thể đáp ứng yêu cầu, chuẩn mực bảo quản BVQG.

Nhân dân online